NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LOÃNG XƯƠNG Ở PHỤ NỮ TRÊN 50 TUỔI CÓ HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA TẠI BỆNH VIỆN 199
Từ khóa:
Hội chứng chuyển hóa, loãng xương, phụ nữ > 50 tuổi.Tóm tắt
Giới thiệu: Loãng xương đặc trưng bởi sự suy giảm khối lượng xương và vi cấu trúc mô xương, khiến xương trở nên mỏng manh và dễ gãy hơn. Phụ nữ mắc loãng xương gấp 4 lần nam giới do khối lượng xương đỉnh thấp hơn và mật độ xương giảm nhanh sau 50 tuổi bởi suy giảm estrogen - yếu tố chính duy trì sức khỏe xương. Năm 1999, tỷ lệ loãng xương ở phụ nữ Mỹ >50 tuổi đạt 19,6% (nam 3,1%), gây gãy xương, tàn phế, tử vong. Hội chứng chuyển hóa (béo trung tâm, tăng huyết áp, rối loạn lipid, đề kháng insulin) thúc đẩy mất xương qua viêm mạn tính từ mỡ nội tạng. Già hóa dân số khiến vấn đề thành gánh nặng y tế tại Việt Nam, tuy nhiên trong nước còn ít nghiên cứu về vấn đề này. Đề tài xác định tỷ lệ và yếu tố liên quan loãng xương ở phụ nữ >50 tuổi có hội chứng chuyển hóa tại Bệnh viện 199. Phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang chọn mẫu thuận tiện 264 phụ nữ trên 50 tuổi khám tại Bệnh viện 199 từ tháng 10/2024 đến 12/2025, chia đều 132 người có hội chứng chuyển hóa (≥3/5 tiêu chí AHA/NHLBI 2009 châu Á) và 132 người không có, loại trừ bệnh nhân dùng hormon thay thế, corticoid kéo dài, cắt buồng trứng, bệnh nội khoa cấp; Phỏng vấn dựa theo tiêu chí công cụ đánh giá nguy cơ gãy xương FRAX 2008, đo BMI (WHO châu Á 2000), vòng bụng, huyết áp (Hội TM VN 2015), xét nghiệm glucose/lipid, đo DEXA ALOKA cột sống thắt lưng/cổ đùi (T-score WHO 1994), phân tích SPSS 20.0 (t-test, χ², p<0,05). Kết quả: Trong 132 phụ nữ trên 50 tuổi có hội chứng chuyển hóa, tỷ lệ loãng xương đạt 51,5%, cụ thể cổ xương đùi chiếm 49,2% (so với 23,5% nhóm chứng, p<0,001) và cột sống thắt lưng chiếm 20,5% (so với 6,8%, p<0,05). Yếu tố nguy cơ cho loãng xương cổ đùi gồm béo phì trung tâm (OR=3,06, p=0,006), đái tháo đường (OR=2,14, p=0,034), cholesterol cao (OR=2,20, p=0,036). Tuổi tương quan nghịch mạnh với mật độ xương cổ đùi (r=-0,492, p<0,01); không dùng sữa tăng nguy cơ (p<0,01). Bàn luận: Nghiên cứu khẳng định hội chứng chuyển hóa (MS) làm tăng rõ rệt tỷ lệ loãng xương ở phụ nữ >50 tuổi: cổ xương đùi 49,2% vs 23,5% (p<0,001), cột sống thắt lưng 20,5% và 6,8% (p<0,05). Tuổi tương quan nghịch mạnh với mật độ xương cổ đùi (r=-0,492; p<0,01), béo phì trung tâm (OR=3,06; p=0,006), ĐTĐ típ 2 (OR=2,14; p=0,034), cholesterol cao (OR=2,20; p=0,036); BMI cao bảo vệ (OR=0,42; p=0,015); không dùng sữa tăng nguy cơ (p<0,01). Kết quả phù hợp y văn, nhấn mạnh MS thúc đẩy mất xương qua viêm mạn tính, đề kháng insulin dù BMI bình thường. Kết luận: Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ loãng xương ở 132 phụ nữ trên 50 tuổi có hội chứng chuyển hóa đạt 51,5%, trong đó loãng xương cổ xương đùi chiếm 49,2% và loãng xương cột sống thắt lưng chiếm 20,5%. Các yếu tố nguy gồm béo phì trung tâm (OR=3,06), đái tháo đường type 2 (OR=2,14), cholesterol cao (OR=2,20); tuổi có tương quan nghịch mạnh với mật độ xương (r=-0,492). BMI cao và sử dụng sữa có tác dụng bảo vệ (p<0,01).
Tài liệu tham khảo
1. Ngô Tuấn Anh., Nguyễn Minh Đức, Cao Thanh Ngọc, & Nguyễn Đức C. (2023). Mối liên quan giữa hội chứng chuyển hóa và loãng xương ở phụ nữ cao tuổi. Tạp Chí Y Dược Thực hành 175, (27).
2. Lưu Ngọc Giang(2019). Nghiên cứu mật độ xương, kháng insulin và các yếu tố nguy cơ loãng xương ở phụ nữ trên 45 tuổi thừa cân, béo phì. Trường Đại học Y Dược - Đại học Huế. 124.
3. Phạm Thị Ngân Hà, Nguyễn, V. H., & Bùi, H. B. (2025). Khảo sát mật độ xương và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân thoái hóa cột sống thắt lưng nguyên phát tại bệnh viện đa khoa nông nghiệp. Tạp Chí Y học Việt Nam, 555(2).
4. Trần Thị Thanh Tú (2020), Khảo sát chất lượng cuộc sống và các yếu tố liên quan trên bệnh nhân cao tuổi loãng xương và thiếu xương, Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.
5. Nguyễn Ngọc Thúy Vy, Trương, Q. P. (2024). Nghiên cứu tình hình, một số yếu tố nguy cơ loãng xương ở phụ nữ trên 50 tuổi thừa cân, béo phì tại bệnh viện Đa khoa Trung Ương Cần Thơ và bệnh viện Đại học Y dược Cần Thơ năm 2022- 2024. Tạp chí Y Dược học Cần Thơ, 75, 212-218.
6. Đặng Thị Hải Yến, Đặng Văn Chính ( 2014), Xác định tỷ lệ loãng xương và một số yếu tố liên quan ở phụ nữ trên 50 tuổi tại thành phố Vũng Tàu, bà Rịa Vũng Tàu. Tạp chí Y học Thành phố Hồ Chí Minh. 18(6):134 - 140.
7. Hanane B, Madiha B, Abdelmajid S.(2025). Metabolic syndrome in postmenopausal women with osteoporosis and its relationship with bone density and turnover markers. Reumatologia. 63(5):321-330.
8. Hongyu Chen, Mingyang Zheng, Qingli Cheng, Jiahui Zhao, and Yansong Zheng( 2024), An Investigation of the Association between Metabolic Syndrome and Osteoporosis Based on Chinese Health Examination Data, Biomed Environ Sci, 37(12): 1385-1396.
9. Muka T., Trajanoska K., Kiefte-de Jong J.C., et al. (2015), "The association between metabolic syndrome, bone mineral density, hip bone geometry and fracture risk: the Rotterdam Study", PloS One.,10(6), pp. 0129116.
10. Stergios A. Polyzos, Athanasios D. Anastasilakis, Zoe A. Efstathiadou, Maria P. Yavropoulou, Polyzois Makras (2021), Postmenopausal osteoporosis coexisting with other metabolic diseases: Treatment considerations, Maturitas, 147, 19-25, 0378-5122.
11. World health Organization (2000), Redefining obesity and its treatment, pp.15-19.
12. World health Organization(2008), Waist circumference and waist- hip ratio, pp. 19-31.
13. Huỳnh Văn Minh (2015), “Một số điểm chính về chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp 2015”, Cập nhật tim mạch học, số đặc biệt, tr. 8-12.
14. Lee, CY., Chuang, YS., Lee, CH. et al (2023). Linking metabolic syndrome with low bone mass through insights from BMI and health behaviors. Sci Rep 13, 14393.
15. Đặng Vạn Phước, Phạm Tử Dương, Vũ Đình Hải và cộng sự (2010) “Khuyến cáo 2008 của Hội Tim mạch học Việt Nam về: Rối loạn lipd máu”, Chuyên đề Tim mạch học, 31(11), tr. 1-14.
16. Trần Thị Thu Hà, Nguyễn Thị Thu Thảo, Lê Thị Huệ(2016), Mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ loãng xương với nguy cơ gãy xương. Tạp chí Y học Thành phố Hồ Chí Minh 20(6):132-137
Lượt tải xuống
Ngày Xuất bản
Số
Chuyên mục
Giấy phép
Bản quyền (c) 2026 Thị Mỹ Lý Nguyễn, Thị Diễm Hằng Hoàng, Thị Xoan Cao, Thị Thanh Tâm Ngô (Tác giả)
Tác phẩm này được cấp phép theo Giấy phép Creative Commons Ghi công 4.0 Quốc tế.
