TỔNG QUAN VỀ THUỐC THƯỢNG (Phaeanthus vietnamensis Ban) - CÂY THUỐC ĐẶC HỮU CẦN NGHIÊN CỨU, BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN

Tóm tắt

Mục tiêu: Tổng hợp và phân tích các dữ liệu khoa học về cây Thuốc thượng (Phaeanthus vietnamensis Ban) từ đặc điểm thực vật, tri thức y học dân gian, hóa thực vật, tác dụng dược lý đến công nghệ bào chế và mô hình bảo tồn. Phương pháp: Thu thập, tổng hợp các công bố khoa học, luận án và báo cáo nhiệm vụ từ năm 1991 đến 2025 về loài dược liệu đặc hữu này. Kết quả: P. vietnamensis là loài đặc hữu của Việt Nam, có phạm vi phân bố tự nhiên tương đối hẹp và đã được quan tâm về bảo tồn. Các nghiên cứu hóa học đã ghi nhận nhiều nhóm chất, trong đó nổi bật là alkaloid bisbenzylisoquinoline, sesquiterpen và lignan; một số hợp chất mới đã được phân lập và xác định cấu trúc từ loài này. Các nghiên cứu dược lý bước đầu ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn, ức chế sản sinh nitric oxide, giảm đau, chống viêm đường hô hấp trên mô hình động vật, bảo vệ niêm mạc dạ dày và gây độc tế bào trên một số dòng tế bào ung thư. Một số nghiên cứu đã bước đầu xây dựng quy trình chiết xuất ở quy mô pilot, bào chế viên nang và phát triển mô hình trồng thực nghiệm, tạo cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về tiêu chuẩn hóa nguyên liệu và phát triển sản phẩm. Kết luận: Thuốc thượng là dược liệu đặc hữu quý giá, các dữ liệu toàn diện thu được là tiền đề quan trọng để đưa dược liệu vào Dược điển Việt Nam và phát triển sản phẩm thương mại